Home>La leggenda dei Guriùz >La storia
La leggenda dei Guriùz
La leggenda
Le sculture
I racconti
I costumi
La musica

Le sculture
I pannelli
Le miniature
I guriùz 'a son personàgjos pitinîns di statùra, ma plêns di gran savê, di bon sèns, di curiositâ, e di amôr par duta la natùra ca nus circonda. No l'è un gran mâl sa lôr 'a son ancja: dispetôs, cença rispièt pai sorestâns, e spès ancja lâris. Il nòn dal nosti nanùt 'a l'è di riùnda latina: curiosus e quindi curiôs; chest nus fâs fede ca 'za da treimil agns indaûr i guriùz 'a jèrin presìnz ta Val dal Cjarsò, e 'a vivèvin in bina armonìa cul pòpul celtic di Misincìnas.

I noscjs omenùz 'à son furnîs da facoltâ di sfantâsi, e di râr 'a si làsin viòdi da int. Intànz che j grancj 'a son impegnâs tas lôr fazèndas, la bondànt mularìa di guriùz 'a passa il timp a 'zujâ, opûr a curiosâ ce ca fâs la int dal d'Incjaroi. Purtòp di spès chèscj pupinùz invisìbî 'a invètin dispièz a dàm da brava int dal nosti cjanâl: a' plàtin i strumènz di lavôr ai operàris; 'a sjvuêidin i gèis cjamâs, cuant ca il paròn ju làsa sul troi par lâ a fâ un bisùgn, e a vôtas 'a invîn jù pai prâs i grums di ledàn, ca las nèstas fèminas ju vèvin puartâs fint là su cul gei su pa schéna.

I guriùz ai vìvin indas grotas, scuindùdas tai grèbanos luc i flâncs dai rìus, o tai bòscs plui intrigâs da nosta profonda valàda. Una vôta ju lumàvin ch'ai si lavàvin tal Riu di Tamôsjas, tal Riu dal Malinfièr, indal Rù Fòsc, tal Riu da Turriêa, in Riu Treleàn; cualcudùn jù à viodûs in Pic di Pala, in Ciarandauàrc, tal Cret da Vana dal Cont, indai Strangois, tas Cjaràndas, e in tancj âcjs puèscj dal nosti biel cjanâl.

Il lôr aspièt no l'è par nùja biel: j'oms 'a no rìvin a sessanta centimetros di altèça, e la descriziòn dal lôr cuàrp cença gràcias 'a l'invoja la mularîa in scòlta a rìdi par chèstas brutèças: atènz ca la reaziòn di chescj nanùz 'a po' deventâ pericolôsa, incalmànt tai sùms dai pups orcolàz e strìas.

I guriùz ài si nudrìs cun chel ca il teritòri al prodûs spontaneamenti: mujêas, mòras, cernìculas, coculas, nôlas, cjascjgnas, piçacûi, radìc salvàdi, e prodòz ca spès 'a ròbin tai cjàmps da nòsta int. J'abitànz di Ravinas, il biel paisjùt ch'al fâs da barèta al bòrc di Misincìnas, ài son sigûrs ca tas gròtas dai guriùz 'a ven conservàda logna sòrta di semènças, pal lôr fabisùgn, e ancja coma garanzìa dal patrimòni gjenètic a disposiziòn, in câs di grandas carestìas, pa l'umanitâ e pa l'ogna fôrma di vita. I guriùz no màngjn cjâr nàncja in câs di grandas misêrias. Chescj noscjs pìçui "convaligjâns" 'a s'intìndin di ducj i problêmas da natùra ca nus circonda. 'A ûsin jêrbas coma rimièdi pa l'ogni mâl, e tas lôr gròtas ài pastròcjn alchimìas a nôu sconòsùdas. J'anziâns di Val e Ruàlp 'a còntin ca la sjgnàpa, un famôs distilâ dal d'Incjaroi, è inventàda dai guriùz. Das vôtas tai bòscs ài celebrìn rîz propiziàtoris al dio Belèn, protetôr das mandrias di bestiàm e dai racòlz.

I guriùz no mancjn mài indas fièstas tradizionâls da Valàda dal Cjarsò: Femenàta, Cidulas, Sampognàda, Purcìta, Draghèt e Sposalìzzis. Chescj ominùz imprevedìbi ài son in contìnua lòta cun t'un âti personàgjo mitologjc di Cjaroi: il "Maltòn", un danâ costrèt a rimulâ in eterno i flâncs dal ribèl Riu Orteglàs. I nèscjs pìçui ecologjscj 'a proviòdin lògna dì al ripâr dai dàms procurâs da chel furibònt demolitôr.

I guriùz da Valàda dal Cjarsòn ài vàn màz pa musica, e la "Stajara" 'a l'è il lôr bal preferî.

I noscjs nanùz à partecipin a ducj i sposalìzis ca si celebrìn in dai vilàgjos dal d'Incjaroi. Guai sa i "Nuvìz" no j'organìzin, a lôr cont, il "Bal di Nòças", sa la règula no ven rispetàda: "I nuvìz no voràn fîs màscjos!". Chescj simpàtics personàgjos ài son ancja "Aministratôrs" garànz di dut il patrimòni da nèsta valàda: forèstas, pasôns, âgas, nemâi, minièras incjmò scuindùdas, e ancja dal gran patrimòni archeològjc soterâ in chést cjantòn di paradîs.

Testo di Rino De Crignis

Inizio pagina

A.S.C. RAVINIS - L'associazione - Carnevale artistico - La leggenda dei Guriùz - Tradizioni
via Della scuola, 17 33027 Paularo (UD) - tel. 3381755450 - Email: carnevale@ravinis.it
Tutti i diritti riservati.